Spiralilersuisimaneq pillugu suliamik arlaannaanulluunniit attuumassuteqanngitsumik misissuineq ullumi tamanut saqqummersinneqassaaq

1960-imiit 1991-imut Kalaallit Nunaanni, aamma Danmarkimi efterskolini allatsissimasunik, kalaallinik spiralilersuisimaneq pillugu suliap aamma naartunaveersaatilersuinerni suleriaatsit atorneqarsimasut misissuinermi ersersinneqassapput.

Danskit nunamut namminermut peqqissutsimullu ministereqarfiata aamma maannakkut Peqqissutsimut Inunnullu Innarluutilinnut Naalakkersuisoqarfimmik taaguuteqartup innersuussuteqareernerisa kingorna misissuineq Ilisimatusarfimmi, Syddansk Universitetip Issittumi Atugarissaarnermik Ilisimatusarfiani, Rigsarkivetimi Københavns Universitetimilu ilisimatusartunit ingerlanneqarsimavoq.

Ilisimatusartut suliassaasa ilaat tassaasimavoq naartunaveersaartitsinermut tunngasunik suliaqarnerup tunngaviata tamatuminngalu aalajangiinerup ingerlarnga aamma atuutsilersinneqarnera kiisalu taamani spiralilersuisoqarnerani naartunaveersaartitsinermilu suliniuteqartoqarnerani inatsisitigut, allaffissornikkut aamma peqqinnissakkut ilisimasat tunngaviusimasut misissornissaat.

Qulaajaanermi 1960-imit peqqinnissaqarfiullu nunatsinnit 1991-imi tiguneqarnissaata tungaanut pisimisut misissorneqarput.

Tenna Jensen, Ilisimatusarfimmi Issittumi Atugarissaarnermik Ilisimatusarfimmi aqutsisoq kiisalu Syddansk Universitetimi Issittumi Atugarissaarnermik Ilisimatusarfimmi ilisimatusartuuneq ilisimatusartoqatigiinnut aqutsisuusimavoq. Taannalu ima oqarpoq:

"Suliap qulaajarnissaanut paasissutissiarineqarnissaanullu suliakkerneqarsimavugut, suliarlu tamanna ilaatigut piffissami pineqartumi pisimasut najoqqutarinerisigut ilisimannittullu nalunaarutaat tunngaviginerisigut ingerlassimavarput, maannalu nalunaarusiaq danskit nunamut namminermut aamma peqqissutsimut ministereqarfiannut nunatsinnilu Peqqissutsimut Inunnullu innarluutilinnut Naalakkersuisoqarfimmut tunniupparput. Nalunaarusiami najoqqutarineqartut amerlapput nalunaarusiarlu suliaq pillugu sukumiinerusumik paasisaqarnissamut tunngavigineqarsinnaavoq."

Katillugit arnat 354-it namminneq misigisimasatik pillugit ilisimatusartunut nalunaarutiginnissimapput. Syddansk Universitetip Issittumi Atugarissaarnermik Ilisimatusarfiani ilisimatusarnernik ataqatigiissaarisoq, Ingelise Olesen, naapertorlugu periuserineqarsimasut arnat eqqugaasut misigisimasaat aallaaviginerisigut immikkut ittumik paasisaqarfigineqarsinnaanngorsimapput.

"Arnat eqqugaasut qulaajaanermi nalunaaruteqarnermikkut uatsinnut tatiginninnerminnik takutitsisimanerat qujamasuutigeqaarput," taanna oqarpoq.

Kalaallit Nunaata Ilisimatusarfiani rektori, Gitte Adler Reimer, ilisimatusartoqatigiinni aamma suleqataasimavoq. Ilisimatusarfiup misissuinermik aqutsineranut politikikkut suliassaqarfiup tungaanit tatiginninnermik annertuumik takutitsisimasoqarnera taassuma qujamasuutigaa aammattaaq oqaatigalugu:

"Kalaallit qallunaallu ilisimatusartut annertuumik misissuinerminni suleqatigiinnertik pingaartissimavaat. Misissuinerup ingerlanera tamakkerlugu kalaallit tungaaniit sammiviliisoqarnissaata qulakkeerneqarnissaa ilisimatusarnermillu suliap isumaliutiginninnerni qajannaatsumik tunngavigineqarluni iluaqutaasarsinnaanissaa Ilisimatusarfimmit pingaartilluinnarsimavarput," taanna oqarpoq.

Nalunaarusiaq Ilisimatusarfiup aamma Statens Institut for Folkesundhedip nittartagaanni aaneqarsinnaavoq.

Saaffiginnissutit nalunaarusiamut tunngasut ilisimatusartoqatigiit aqutsisuannut, Tenna Jensenimut, nassiunneqarsinnaapput uunga pressinvestigation@sdu.dk.

Sapinngisaq tamaat piaarnerpaamik akinissat sulissutigissavarput.